Διαταραχές ύπνου

ΙΩΑΝΝΗΣ Κ. ΤΗΛΙΑΚΟΣ -ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ

 

Εισαγωγή- ορισμοί

 

Ο ύπνος είναι μέρος της ζωής μας κυρίαρχο που μας την γεμίζει κατά το ένα τρίτο της. Είναι τόσος απαραίτητος όσο η ίδια η ζωή.

Είναι η διαδικασία φυσικής ανάπαυσης και χαρακτηρίζεται από μειωμένες εκούσιες σωματικές κινήσεις, μειωμένη αντίδραση στα εξωτερικά ερεθίσματα, αυξημένο μεταβολικό ρυθμό και μειωμένο καταβολισμό. Οι διαταραχές ύπνου στα παιδιά περιλαμβάνουν: 1. διαταραχές από ενδογενή αίτια (ναρκοληψία, αποφρακτική υπνική άπνοια και άλλες διαταραχές αναπνοής, σύνδρομο ανήσυχων ποδών, ψυχιατρικά αίτια αϋπνίας), 2. διαταραχές από εξωγενή αίτια, όπως μετά από ένα οξύ αγχωτικό επεισόδιο ή αλλαγή περιβαλλοντικών συνηθειών, διαταραχές έναρξης ύπνου, διαταραχές κιρκάδιου ρυθμού, μη ρυθμισμένο πρόγραμμα ύπνου και 3. παρααϋπνίες που αφορούν επεισόδια αφυπνίσεων κατά τη μετάβαση ύπνου- αφύπνισης, κατά τη φάση non REM ύπνου και κατά τον REM ύπνο. Οι νυχτερινοί τρόμοι και εφιάλτες, ο βρυχισμός και η ενούρηση στον ύπνο ανήκουν στις παραϋπνίες.

Οι διαταραχές της αναπνοής είναι οι πιο συχνές διαταραχές ύπνου στα παιδιά. Ως άπνοια ορίζεται η διακοπή της ροής αέρα από και προς τους πνεύμονες διάρκειας >10 sec, που συνοδεύεται με ωχρότητα, κυάνωση, βραδυκαρδία και υποτονία. Κεντρική είναι η άπνοια όταν δεν υπάρχει αναπνευστική προσπάθεια ή αναπνευστικές κινήσεις. Στην αποφρακτική άπνοια υπάρχει εισπνευστική προσπάθεια και κανονικές ή αυξημένες αναπνευστικές κινήσεις. Μπορεί να υπάρχει μικτή άπνοια.

Τα κλινικά σύνδρομα υπνικής άπνοιας στα παιδιά περιλαμβάνουν το σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας- υπόπνοιας (ΑΑΥ) και το σύνδρομο αυξημένων αντιστάσεων των ανώτερων αεραγωγών. Στο σύνδρομο ΑΑΥ παρατηρείται διαλείπουσα απόφραξη του ανώτερου αεραγωγού στη διάρκεια του ύπνου, μερική (αποφρακτική υπόπνοια) ή πλήρης (αποφρακτική άπνοια). Η διακοπή της ροής αέρα σχετίζεται με υποαερισμό των πνευμόνων και υποξαιμία, ενώ επηρεάζει τη φυσιολογική αρχιτεκτονική του ύπνου και προκαλεί συχνές αφυπνίσεις.

Ο όρος ρεγχασμός προέρχεται από το ρήμα ρέγχω, που σημαίνει ροχαλίζω. Πρόκειται για ήχο που παράγεται κατά τη διάρκεια της εισπνοής. Μπορεί να είναι ήχος χαμηλής συχνότητας, προερχόμενος από δονήσεις της σταφυλής, μαλθακής υπερώας, γλώσσας ή ψηλότερης συχνότητας, όταν παρεμποδίζεται η κίνηση της μαλθακής υπερώας, λόγω της υπερτροφίας των αμυγδαλών και αδενοειδών εκβλαστήσεων. Ως πρωτοπαθής ρεγχασμός ορίζεται εκείνος που δεν συνοδεύεται από άπνοια ή υπόπνοια, υποαερισμό, υποξαιμία, υπερκαπνία, μεγάλο αριθμό αφυπνίσεων, διαταραχή της αρχιτεκτονικής του ύπνου ή ημερήσια συμπτώματα.

. Το 20-30% των παιδιών εμφανίζουν κάποια διαταραχή στον ύπνο. Το ροχαλητό είναι το συνηθέστερο σύμπτωμα που εμφανίζουν τα παιδιά με ΑΑΥ. Το 10-25% των παιδιών ηλικίας 3-12 ετών ροχαλίζουν τα περισσότερα βράδια (στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι 9.7%) και 10% από αυτά έχουν ΑΑΥ. Σημαντικές διαταραχές τόσο του ύπνου, όσο και της αναπνοής εκδηλώνονται στο 1% περίπου των παιδιών ηλικίας 4-5 ετών. Συνολικά περίπου 2% των παιδιών πάσχουν από ΑΑΥ. Στις περισσότερες μελέτες η επίπτωση της νόσου είναι ίδια στα δυο φύλα, είναι όμως 4-6 φορές μεγαλύτερη στα παιδιά αφρικοαμερικάνικης καταγωγής σε σχέση με τους καυκάσιους και 3-5 φορές μεγαλύτερη στα παιδιά με ιστορικό προωρότητας σε σχέση με τα τελειόμηνα.

Από τους νευρολόγους συχνά ζητιέται η βοήθεια για τη διάγνωση, την αξιολόγηση και την αντιμετώπιση ενός φάσματος παθολογικών, παροξυσμικά εμφανιζόμενων καταστάσεων κατά τη διάρκεια της νύχτας, που ποικίλουν, από τις παραϋπνίες έως τις διαταραχές κινητικότητας που εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης. Οι παραϋπνίες είναι ανεπιθύμητα ψυχικά ή σωματικά συμβάματα που συνοδεύουν τον ύπνο. Τα συμβάματα αυτά τυπικά εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της εισόδου από την εγρήγορση προς τον ύπνο ή κατά τη διάρκεια αφυπνίσεων και συχνά ενισχύονται από κάποιο στάδιο ύπνου. Ορισμένες παραϋπνίες, όπως η διαταραχή συμπεριφοράς της φάσης ταχέων οφθαλμικών κινήσεων (REM) του ύπνου μπορεί να είναι εξαιρετικά ανεπιθύμητες, ενώ άλλες, όπως η υπνολαλία, συχνά προκαλούν μικρή ανησυχία.

Οι παραϋπνίες περιλαμβάνουν ένα φάσμα παθολογικών συναισθημάτων, κινήσεων συμπεριφορών, αισθητικών αντιλήψεων, ονειρικής φαντασίας ή δραστηριότητας του αυτονόμου νευρικού συστήματος. Οι βασικές σωματικές ορμές, όπως η σεξουαλική επιθυμία, η πείνα ή η επιθετικότητα, μπορεί να εκδηλωθούν με τη μορφή της λήψης τροφής κατά τον ύπνο, των σεξουαλικών συμπεριφορών κατά τον ύπνο ή της βίαιης συμπεριφοράς κατά τον ύπνο. Οι παραϋπνίες έχουν μια ιδιαίτερα αλλόκοτη φύση, αλλά είναι άμεσα εξηγήσιμες, διαγνώσιμες και αντιμετωπίσιμες.

Θεωρείται ότι οφείλονται σε μεταβολές της οργάνωσης του εγκεφάλου κατά τις ποικίλες καταστάσεις του ως προς την εγρήγορση και είναι ιδιαίτερα πιθανό να εμφανίζονται κατά τη διάρκεια μιας ατελούς μετάβασης από τη μια κατάσταση εγρήγορσης στην άλλη ή από την παλινδρομική κίνηση μεταξύ αυτών. Οι παραϋπνίες συχνά εξηγούνται στη βάση του ότι η εγρήγορση και ο ύπνος δεν είναι αμοιβαία αλληλοαποκλειόμενες καταστάσεις, ότι η παθολογική παρεμβολή εγρήγορσης στον ύπνο μη-REM (NREM) παράγει διαταραχές παθολογικής αφύπνισης, ενώ από την άλλη, η παρεμβολή εγρήγορσης στον ύπνο REM παράγει τις παραϋπνίες του ύπνου REM και τη διαταραχή συμπεριφοράς του ύπνου REM (RBD).

Το σύνδρομο των ανήσυχων κάτω άκρων (RLS) και η διαταραχή των περιοδικών κινήσεων των άκρων (PLMD), δύο στενά σχετιζόμενες καταστάσεις που συχνά οδηγούν σε διαταραχή της έναρξης και της διατήρησης του ύπνου, ανασκοπούνται επίσης στο παρόν άρθρο. Αν και οι μηχανισμοί που υπόκεινται του ιδιοπαθούς RLS ή της PLMD δεν είναι πλήρως κατανοητοί, επί του παρόντος υπάρχουν ουσιώδη στοιχεία για το ότι σε αμφότερες τις καταστάσεις συμμετέχει μια ντοπαμινεργική δυσλειτουργία.

Υπέρταση

Γιάννης Χουρσαλάς-Καρδιολόγος

 

«Η υπέρταση δεν δίνει συνήθως κανένα σύμπτωμα. Σιωπηλά και ύπουλα επιτελεί το καταστροφικό της έργο.»

 

Πόσο συχνή είναι η υπέρταση στο γενικό πληθυσμό;

Η υπέρταση αφορά σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού των ενηλίκων. Στις ηλικίες άνω των 60 ετών, η συχνότητά της ξεπερνά το 50%. Συχνά όμως εμφανίζεται από την ηλικία των 30-40 ετών, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ανάλογο οικογενειακό ιστορικό. Είναι δυνατό όμως να εμφανιστεί και σε παιδιά και σε εφήβους.

 

Ποια είναι τα συμπτώματα της αυξημένης αρτηριακής πίεσης;

Όταν η πίεση ανέβει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, μπορεί να προκαλέσει πονοκεφάλους, ερυθρότητα στο πρόσωπο, ζάλη, καταβολή, αιμορραγία από τη μύτη. Συνήθως όμως δε δίνει κανένα σύμπτωμα και έτσι «σιωπηλά» και «ύπουλα» επιτελεί ανενόχλητη το καταστροφικό της έργο.

 

Ποια είναι τα αίτια της υπέρτασης;

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν μπορούμε να βρούμε κάποιο αίτιο που προκάλεσε την υπέρταση και την ονομάζουμε ιδιοπαθή. Στα παιδιά και στους εφήβους έχει πάντα κάποια αίτια που είναι είτε ορμονικά είτε κάποια συγγενής ανωμαλία. Όμως και στους ενήλικες συχνά η υπέρταση συνυπάρχει με παχυσαρκία, προδιάθεση για σακχαρώδη διαβήτη, διαταραχές του μεταβολισμού των λιπιδίων, αυξημένο ουρικό οξύ. Οι διαταραχές αυτές πρέπει να ανιχνεύονται και να ρυθμίζονται γιατί προκαλούν σοβαρά προβλήματα στον οργανισμό και ιδιαίτερα πρώιμη αθηροσκλήρωση και στεφανιαία νόσο.

 

Ποιες είναι οι συνέπειες της υπέρτασης;

Η αυξημένη αρτηριακή πίεση σε συνδυασμό με τις μεταβολικές διαταραχές που συχνά συνυπάρχουν προκαλεί αρτηριοσκλήρωση, στεφανιαία νόσο, εμφράγματα του μυοκαρδίου, στηθάγχη, αιφνίδιο θάνατο. Τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα όταν η υπέρταση αφορά καπνιστές. Η υπέρταση είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για πρόκληση εγκεφαλικού επεισοδίου. Ακόμη και αν δε συμβεί κάτι οξύ, όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο, η αυξημένη επί χρόνια αρτηριακή πίεση προκαλεί υπερτροφία των τοιχωμάτων της καρδιάς και αύξηση των διαστάσεων των κοιλοτήτων της, που οδηγεί σε καρδιακή ανεπάρκεια, δύσπνοια, περιορισμό της λειτουργικής ικανότητας και πνευμονικό οίδημα. Επίσης προκαλεί ανευρύσματα της αορτής, νεφρική ανεπάρκεια και αποφρακτική αρτηριοπάθεια των κάτω άκρων με περιορισμό της ικανότητας για βάδισμα.

 

 

Σε τι εξετάσεις πρέπει να υποβάλλονται οι υπερτασικοί ασθενείς;

Ο θεράπων ιατρός θα κρίνει ποιες εξετάσεις χρειάζονται να γίνουν για την ανεύρεση υποκείμενης αιτίας και τον προσδιορισμό των βλαβών που έχουν υποστεί τα ζωτικά όργανα. Εξετάσεις αίματος είναι απαραίτητες για τον έλεγχο της λειτουργίας των νεφρών και την ανίχνευση υψηλών τιμών χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων, ουρικού οξέος ή χαμηλών τιμών της προστατευτικής HDL χοληστερόλης ή συνύπαρξη σακχαρώδους διαβήτη. Η βυθοσκόπηση στα μάτια είναι χρήσιμη για τον έλεγχο της αρτηριοσκλήρυνσης του εγκεφάλου. Το ηλεκτροκαρδιογράφημα και η κλινική εξέταση της καρδιάς αποτελούν απαραίτητα την πρώτη καρδιολογική προσέγγιση. Ακολουθεί το Triplex καρδιάς που προσδιορίζει επακριβώς την κατάσταση του μυοκαρδίου, το πάχος και το μέγεθος των καρδιακών κοιλοτήτων, τις βλάβες που έχουν προκληθεί στην καρδιά, την κατάσταση των καρδιακών βαλβίδων και είναι απαραίτητη εξέταση για να αποφασισθεί το είδος της φαρμακευτικής αγωγής. Σε μακροχρόνια υπέρταση χρειάζεται να γίνει Triplex αορτής προκειμένου να αποκλεισθεί η πιθανότητα ανευρύσματος. Το Triplex των καρωτίδων επίσης είναι χρήσιμο για την ανίχνευση στενώσεων των καρωτίδων. Όταν υπάρχουν πόνοι στα πόδια κατά το βάδισμα και ο ασθενής αναγκάζεται να σταματάει σε λίγα μέτρα πρέπει να κάνει Triplex κάτω άκρων για να εντοπιστούν τυχόν στενώσεις των αρτηριών των κάτω άκρων. Ιδιαίτερα όταν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες κινδύνου όπως κάπνισμα, υψηλή χοληστερίνη είναι χρήσιμο να γίνεται δοκιμασία κοπώσεως, γιατί η πιθανότητα στεφανιαίας νόσου σε αυτούς τους ασθενείς είναι μεγάλη.

 

Τι μέτρα απαιτούνται για την πρόληψη και θεραπεία της υπέρτασης;

Τα τέσσερα πέμπτα των περιπτώσεων ήπιας υπέρτασης υποχωρούν και μόνο με μέτρια απώλεια σωματικού βάρους. Το αδυνάτισμα σε συνδυασμό με τη σωματική άσκηση βοηθά πολύ στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Ο περιορισμός του αλατιού συντελεί επίσης πολύ στον έλεγχο της υπέρτασης. Η ελάττωση του αλκοόλ, του καφέ και του stress ομαλοποιούν την αρτηριακή πίεση. Το κρεμμύδι και το σκόρδο ακόμη και σε μεγάλες ποσότητες δεν επηρεάζουν καθόλου την πίεση. Το πορτοκάλι δεν αυξάνει την πίεση, αντίθετα ωφελεί πολύ, όπως όλα τα φρούτα, γιατί προσφέρει κάλιο. Η φαρμακευτική αγωγή, εφόσον χρειασθεί, πρέπει να είναι συνεχής και υπό ιατρική παρακολούθηση. Η περιστασιακή λήψη φαρμάκων μόνο όταν αυξάνει πολύ η πίεση δε βοηθά καθόλου την πρόληψη των βλαβών στην καρδιά, τα αγγεία και τα υπόλοιπα όργανα. Δεν υπάρχει αρτηριακή πίεση που να μη ρυθμίζεται άριστα με φαρμακευτική αγωγή. Απλά δεν έχουν χρησιμοποιηθεί οι κατάλληλοι συνδυασμοί φαρμάκων.

Λαρυγγίτιδα

Πρόκειται για μια πολύ συχνή κατάσταση απόφραξης των ανώτερων αεραγωγών και παρατηρείται κυρίως σε παιδιά ηλικίας 6 μηνών έως 3-4 ετών. Ξεκινά συνήθως με συμπτώματα κοινού κρυολογήματος και βαθμιαία ή αιφνίδια επιπροστίθεται υλακώδης βήχας (σα γάβγισμα) και δυσκολία στην αναπνοή. Είναι ιογενούς αιτιολογίας με συχνότερους τους ιούς της παραΐνφλουέντζας 1 και 2. Υπάρχει και η σπασμωδική λαρυγγίτιδα, χωρίς δηλαδή στοιχεία ιογενούς λοίμωξης στην αιτιολογία της οποίας ενοχοποιούνται η μικρή διάμετρος των ανώτερων αεραγωγών των μικρών παιδιών και η συμμετοχή αλλεργικών παραγόντων.

Τα επεισόδια αρκετές φορές είναι σοβαρά και συνήθως συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της νύχτας, υπάρχουν όμως διαθέσιμα φάρμακα που χορηγεί ο παιδίατρος τα οποία δρουν σχετικά γρήγορα, αναστέλλοντας την απόφραξη. Χρήσιμα είναι και απλά θεραπευτικά μέτρα, όπως η έκθεση σε δροσερό και υγρό αέρα.

Ουρολοίμωξη σε βρέφη και παιδιά

Αποτελεί σχετικά συχνό πρόβλημα αφού έχει βρεθεί ότι το 4-10% των παιδιών θα εμφανίσει κάποια στιγμή ουρολοίμωξη ως την έναρξη της εφηβείας. Είναι συχνότερη στα κορίτσια με εξαίρεση τα μικρότερα των 4 μηνών βρέφη όπου εμφανίζεται πιο συχνά στα αγόρια. Η ουρολοίμωξη συχνά συνυπάρχει με ανωμαλίες του ουροποιητικού και ιδιαίτερα με κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση σε ποσοστό 30-40%. Υπάρχει όμως και κυστεοουρητηρική παλινδρόμηση σε παιδιά που δεν εμφάνισαν ποτέ ουρολοίμωξη. Είναι κοινή παραδοχή πως πρέπει να γίνεται απεικονιστικός έλεγχος στα παιδιά μετά το πρώτο επεισόδιο ουρολοίμωξης με σκοπό την έγκαιρη ανίχνευση παιδιών που έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν μόνιμη νεφρική βλάβη ή απώτερες επιπλοκές, όπως υπέρταση ή χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Εδώ έχει μεγάλη σημασία η πρόληψη της οξείας πυελονεφρίτιδας, ώστε να μην επιδεινωθεί η νεφρική λειτουργία.

 

 

Εκτιμώντας την αφυδάτωση στα βρέφη

Η αφυδάτωση (π.χ. λόγω εμέτων ή διάρροιας) είναι συχνότερη, εκδηλώνεται πιο γρήγορα και είναι περισσότερο επικίνδυνη στα βρέφη λόγω του ότι χρειάζονται περισσότερα υγρά/κιλό βάρους σώματος και έχουν περισσότερη αναλογία σε νερό από τα μεγαλύτερα παιδιά και τους ενήλικες. Επίσης έχουν υψηλότερο μεταβολισμό, μεγαλύτερες απώλειες υγρών μέσω του δέρματος και του αναπνευστικού και μικρότερη ικανότητα των νεφρών τους να συμπυκνώνουν τα ούρα.

Σημεία αφυδάτωσης στα βρέφη είναι η ξηρότητα στη γλώσσα και στο δέρμα, το κλάμα χωρίς ή με μειωμένα δάκρυα, το ασθενές κλάμα και ο λήθαργος, η εισοχή της πρόσθιας πηγής του κεφαλιού, ο μειωμένος όγκος παλμού και οι περισσότερες στεγνές πάνες λόγω της μειωμένης ούρησης.

Η αντιμετώπιση μπορεί να ξεκινήσει με την από του στόματος χορήγηση υγρών και διαλυμάτων που περιέχουν ηλεκτρολύτες στη σωστή αναλογία, αλλά αν η αφυδάτωση είναι βαριά ή συνεχίζονται οι εμετοί η αντιμετώπιση πρέπει να γίνει ενδοφλέβια.

Ygeia Paidiagnostics

Διεύθυνση Ιατρείου:

Περιάνδρου 25, Κόρινθος

Τηλ.: 27410 74064

Κιν.: 6976 095 795

 

Διεύθυνση Οικίας:

Πινδάρου 26, Κολωνάκι